SAOPŠTENJA I TUMAČENJA

      PITANJA I ODGOVORI

INFORMACIJE O PRIPREMAMA ZA PRELAZAK PLATNOG PROMETA U BANKE

Radi što bolje pripreme za prelazak platnog prometa u banke, zainteresovana pravna i fizička lica sve potrebne informacije mogu dobiti u Narodnoj banci na sledećim brojevima telefona: 011/30 27 371 i 011/30 27 370.

12.12.2002

SAOPŠTENJE NBJ O PODIZANJU EFEKTIVNOG STRANOG NOVCA ZA DIPLOMATSKE I KONZULARNE MISIJE I ORGANIZACIJE U OKVIRU UN

Nerezidenti - diplomatske i konzularne misije i organizacije u okviru Organizacije ujedinjenih nacija mogu - bez ograničenja i bez podnošenja bilo kakve dokumentacije - podizati efektivni strani novac sa svojih deviznih računa kod banke.

Ovi nerezidenti takođe mogu neograničeno i bez podnošenja dokumentacije - sa svog poslovnog računa vršiti isplate u gotovom novcu u dinarima.

Olakšice koje je Narodna banka dala ovim misijama i organizacijama u skladu su sa međunarodnim konvencijama koje je ratifikovala SR Jugoslavija.

Prilažemo listu diplomatskih i konzularnih misija i organizacija u okviru Organizacije ujedinjenih nacija na koje se odnose ove olakšice.

DIPLOMATSKA LISTA AMBASADA, GENERALNIH KONZULATA I KONZULATA I LISTA MEĐUNARODNIH ORGANIZACIJA AKREDITOVANIH U BEOGRADU KOJI UŽIVAJU PRIVILEGIJE I IMUNITETE DIPLOMATSKA LISTA AMBASADA

DIPLOMATSKA LISTA GENERALNIH KONZULATA I KONZULATA

Consulate of the Republic of Austria
Consulate of the Republic of Bolivia
Consulate General of the Republic of Croatia
(Kotor)
Consulate General of the Republic of Croatia (Subotica)
Consulate General of Great Britain
Consulate of the Republic of Ecuador
Consulate General of the Hellenic Republic (Podgorica)
Consulate of the Hellenic Republic (Nis)
Consulate General of the Republic of Italy
Consulate General of the Russian Federation
Consulate of the Republic of Seychelles
Consulate General of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka

LISTA MEĐUNARODNIH ORGANIZACIJA

European Union
International Monetary Fund (IMP)
European Union Monitor Mission (EUMM)
European Bank (EBRD)
Council of Europe
Organization for Security and Cooperation in Europe (OSCE)
United Nations Liaison Office
United Nations Development Programme (UNDP)
United Nations High Commissioner for Human Right (UNHCHR)
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR)
United Nations International Children's Fund (UNICEF)
United Nations World Food Programme (UNWFP)
Delegation of the International Committee of the Red Cross (ICRC)
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC)
International Organization for Migration (I0M)
European Centre for Peace and Development (ECPD)
Southeast Europe Enterprise Development (SEED)
World Bank Country Office
International Finance Corporation (IFC)
International Tribunal for the prosecution of persons responsible for serious violations of
    international humanitarian law committed in the
    territory of the former Yugoslavia since 1991
European Agency for Reconstrucion (EAR)
United Nations Human Settlements Programme (HABITAT)
USAID
 

12.06.2002

SAOPŠTENJE SEKTORA NBJ ZA DEVIZNE POSLOVE I ODNOSE SA INOSTRANSTVOM o prodaji prevoznih dokumenata predstavništava stranih avio kompanija

U vezi primene Zakona o deviznom poslovanju ("Službeni list SRJ«, br. 23/2002), a saglasno međudržavnim ratifikovanim sporazumima koji predviđaju prodaju prevoznih dokumenata stranih avio kompanija u devizama, predstavništva stranih avio kompanija mogu vršiti prodaju svojih prevoznih dokumenata u devizama - preko deviznog računa kod ovlašćene banke, odnosno banke. To znači da prodaju prevoznih dokumenata predstavništva stranih avio kompanija ne mogu vršiti u efektivnom stranom novcu. Prodaja istih se može vršiti i u dinarima - u gotovini i preko
računa kod ovlašćene banke, odnosno banke. Za ovu namenu može se bez ograničenja koristiti i platna kartica.
Ukoliko između strane avio kompanije i rezidenta postoji ugovor koji je u skladu sa međudržavnim ratifikovanim sporazumom, da u okviru delatnosti kojom se bavi rezident vrši prodaju prevoznih dokumenata te strane avio kompanije, prodaja ovih dokumenata se vrši na prethodno izložen način.

30.05.2002

SAOPŠTENJE SEKTORA ZA DEVIZNE POSLOVE I ODNOSE SA INOSTRANSTVOM NBJ O PLAĆANJU, NAPLAĆIVANJU, PRENOSU I ISPLATAMA U ZEMLJI SAGLASNO ZAKONU O DEVIZNOM POSLOVANJU

Saglasno Zakonu o deviznom poslovanju («Službeni list SRJ", br.23/2002), plaćanje, naplaćivanje, prenos i isplata u zemlji između rezidenata, između rezidenata i nerezidenata, i između nerezidenata vrše se u dinarima.

Naplata i plaćanje usluga u zemlji: turističkih, hotelsko-ugostiteljskih, prodaje prevoznih dokumenata domaćih prevoznika, troškova školovanja, medicinskih, kao i drugih usluga, vrši se u dinarima.

Rezidenti mogu usluge pružene u zemlji naplatiti od nerezidenata platnim karticama, kao i u devizama preko deviznih računa nerezidenata kod banaka.

Naplata i plaćanja usluga u zemlji ne mogu se vršiti u efektivnom stranom novcu.
 

30.05.2002

SAOPŠTENJE SEKTORA NBJ ZA DEVIZNE POSLOVE I ODNOSE SA INOSTRANSTVOM O UNOSU EFEKTIVNOG STRANOG NOVCA

Efektivni strani novac koji pravna lica i preduzetnici ostvare pružanjem usluga u međunarodnom robnom i putničkom prometu može se uneti u zemlju u skladu sa Zakonom o deviznom poslovanju ("Službeni list SRJ«, br. 23/2002) i, uz dokumentaciju o naplati tih usluga u inostranstvu - položiti na devizni račun kod ovlašćene banke, odnosno banke.

Efektivni strani novac ostvaren po osnovu pravnog posla i naplaćen u skladu sa Zakonom o deviznom poslovanju ("Službeni
list SRJ«, br. 12/95, 29/97, 44/99, 74/99 i 73/2000) koji je prestao da važi 28. aprila 2002. godine i u skladu s propisima donetim na osnovu tog zakona - pravna lica i preduzetnici mogu položiti na devizni račun kod ovlašćene banke, odnosno banke najkasnije do 1. jula 2002. godine.
 

30.05.2002

SAOPŠTENJE SEKTORA NBJ ZA DEVIZNE POSLOVE I ODNOSE SA INOSTRANSTVOM o deviznom poslovanju diplomatskih i konzularnih predstavništva, agencija UN, stranih misija, kao i stranih humanitarnih i nevladinih organizacija

Saglasno Zakonu o deviznom poslovanju ("Službeni list SRJ", br. 23/2002) strana
diplomatska i konzularna predstavništva, agencije UN, strane misije, kao i strane
humanitarne i nevladine organizacije koje nisu registrovane kod nadležnog organa u
zemlji, su nerezidenti i mogu devize ostvarene, odnosno naplaćene u skladu sa ovim zakonom, držati na deviznom računu kod ovlašćene banke, odnosno banke, ili ih mogu prodati toj banci.

Devize sa deviznog računa, nerezident-pravno lice, može slobodno koristiti za sva
tekuća i dozvoljena kapitalna plaćanja i prenose inostranstvu, kao i za plaćanja,
naplaćivanja i prenose u zemlji saglasno članu 4. stav 2. ovog zakona. Shodno tome, isplate u efektivnom stranom novcu sa deviznog računa nerezidenta - pravnog lica mogu se vršiti do iznosa od 2.000.- evra za potrebe službenog putovanja u inostranstvo, dok se prenosi sa ovih računa na devizne račune nerezidenata - fizičkih lica mogu vršiti bez ograničenja.

Nerezident - fizičko lice može takođe, bez ikakvih ograničenja, podizati efektivni
strani novac sa deviznog računa i devizne štedne knjižice kod ovlašćene banke, odnosno banke i slobodno vršiti njihov fizički prenos u inostranstvo na osnovu potvrde te banke o izvršenoj isplati.

Isplata dinara sa dinarskih računa nerezidenata-pravnih lica vrši se u skladu sa
Odlukom o uslovima i načinu plaćanja u gotovom novcu ("Službeni list SRJ«, br. 57/00, 29/01, 60/01 i 64/01), s tim da se od 1.juna 2002.godine predviđa izmena ovog propisa, saglasno kojoj će i nerezidentima-pravnim licima biti omogućeno neograničeno
podizanje gotovine sa dinarskih računa kod ovlašćene banke.

30.05.2002

SAOPŠTENJE SEKTORA ZA DEVIZNE POSLOVE I ODNOSE SA INOSTRANSTVOM NBJ O IZNOŠENJU EFEKTIVNOG STRANOG NOVCA I PUTNIČKIH ČEKOVA PRILIKOM SLUŽBENOG PUTOVANJA U INOSTRANSTVO.

Odlukom o uslovima i načinu ličnih i fizičkih prenosa sredstava plaćanja u inostranstvo i iz inostranstva, koja je objavljena u «Službenom listu SRJ", br. 25/2002 (tačka 7. stav 1), utvrđeno je da rezident – fizičko lice može iznositi u inostranstvo efektivni strani novac ili putničke čekove čiji ukupan iznos ne prelazi 2.000 evra, odnosno protivvrednost u drugoj stranoj valuti.
Navedenom odredbom nije određeno za koje se namene može iznositi u inostranstvo efektivni strani novac i putnički čekovi, odnosno njome je samo ograničena visina iznosa tog novca, odnosno čekova, i to na iznos do 2.000 evra (ili protivvrednost u
drugoj stranoj valuti). Prema tome, efektivni strani novac i putnički čekovi u navedenom iznosu mogu se iznositi i za potrebe službenog putovanja u inostranstvo.
Članom 34. stav 2. Zakona o deviznom poslovanju («Službeni list SRJ", br. 23/2002) utvrđeno je da je slobodno iznošenje platnih kartica u inostranstvo, što znači da prilikom službenog putovanja u inostranstvo rezident – fizičko lice može
slobodno iznositi svaku platnu karticu, pa i business karticu.
 

24.05.2002

NARODNA BANKA - Tumačenje člana 25. Zakona o deviznom poslovanju

U vezi sa Zakonom o deviznom poslovanju, koji je usvojen 28. aprila 2002. godine, Narodna banka je dala bliže tumačenje člana 25. tog zakona, koje glasi: "Nerezident može sa svog deviznog ili
dinarskog računa slobodno da vrši transfer prihoda od tekućih poslova sa inostranstvom pod uslovom da je izmirio obaveze po
osnovu poreza na dohodak ili dobit koje se plaćaju na transferisani iznos."
 

11.05.2002

Pitanje: Da li je po osnovu iseljenja iz zemlje dozvoljeno iznošenje efektivnog stranog novca u iznosu većem od 2.000 evra?

Odgovor: Na osnovu Odluke o uslovima i načinu ličnih i fizičkih prenosa sredstava plaćanja u inostranstvo i iz inostranstva ("Službeni list SRJ", br. 25/02 i 33/02), prilikom iseljenja iz zemlje, fizičko lice može izneti u inostranstvo efektivni strani novac u iznosu do 2.000 evra, a sva sredstva kojima raspolaže na deviznoj štednoj knjižici, odnosno deviznom računu može transferisati, preko ovlašćene banke, na devizni račun otvoren kod poslovne banke u zemlji useljenja.

Pitanje: Pravdanje razlika u spoljno-trgovinskom poslovanju?

Odgovor:

а) Pravdanja razlika u vrednostima nastalim u poslovanju sa inostranstvom, po ugovorima čija je realizacija izvršena pre stupanja na snagu Zakona o deviznom poslovanju ("Službeni list SRJ", br. 23/02), mogu se evidentirati od strane devizne dokumentarne kontrole saglasno propisu koji je važio u vreme zaključenja  spoljno-trgovinskog posla.

b) Po ugovorima čija se realizacija vrši posle stupanja na snagu Zakona o deviznom poslovanju, u Uputstvu za sprovođenje Odluke o uslovima i načinu plaćanja, naplaćivanja i prenosa po tekućim i kapitalnim poslovima u devizama i u dinarima ("Službeni list SRJ", br. 25/02 i 34/02) predviđeno je da se u nalogu platnog prometa iskazuje razlika nastala u poslovanju sa inostranstvom, sa šifrom osnova 650 – otpisi razlika i 651 – pripisi razlika.

c) U slučajevima kada je naplata manja od vrednosti izvezene robe i usluga zbog reklamacije kupca, izvoznik na obrascu za naplatu iz inostranstva treba da iskaže "otpis razlike na fakturisanu vrednost", sa šifrom osnova 650.

U momentu kada se reklamacija reši eventualno pozitivno (delimično ili u celini), po tom osnovu će izvoznik priliv iz inostranstva iskazati na obrascu za naplatu iz inostranstva kao "pripis razlike na fakturisanu vrednost", sa šifrom osnova 651.

Na taj način je pomenuta transakcija ili neutralna (ukoliko se reklamacija u celini pozitivno reši) ili je otpis iskazan u stvarnoj vrednosti, a podaci iz naloga za naplatu izvozniku koriste i prilikom pravdanja realizacije spoljnotrgovinskog posla.

Pitanje: Može li se priliv iz Crne Gore, odnosno sa Kosova i Metohije, na osnovu Ugovora o asignaciji zaključenog po spoljnotrgovinskom poslu izvoza između rezidenta izvoznika i nerezidenta kupca iz inostranstva i preduzeća sa sedištem u Crnoj Gori, odnosno na Kosovu i Metohiji kao preuzimaoca duga koji vrši plaćanje izvezene robe, tretirati kao redovan devizni priliv iz inostranstva?

Odgovor: Priliv iz Crne Gore, odnosno sa Kosova i Metohije realizovaće se u skladu sa Zakonom o privremenom obavljanju određenih poslova platnog prometa na teritoriji Savezne Republike Jugoslavije ("Službeni list SRJ", br. 9/01), što znači da je rezident tako ostvarene devize dužan da proda banci ovlašćenoj za poslove sa inostranstvom, pri čemu je banka ovlašćena za poslove sa inostranstvom dužna da ih proda Narodnoj banci.

Takvim prilivom rezident može da vrši pravdanje spoljnotrgovinskog posla, odnosno naplate izvoza kod organa devizne kontrole.

Pitanje: Na koji način se može izvršiti plaćanje, odnosno naplata u devizama prilikom kupovine, odnosno prodaje nepokretnosti u slučaju kada je prodavac, odnosno kupac nepokretnosti fizičko lice koje, pored jugoslovenskog, ima i neko drugo državljanstvo.

Odgovor: Fizička lica koja, pored jugoslovenskog, imaju i neko drugo državljanstvo, saglasno članu 2, stav 1, tačka 1, podtačka 4) Zakona o deviznom poslovanju, smatraju se nerezidentima koji privremeno borave u inostranstvu duže od jedne godine i ta lica, prema odredbama člana 13. stav 4. Zakona o deviznom poslovanju, mogu vršiti plaćanje radi sticanja vlasništva nad nekretninama u zemlji, odnosno naplate po osnovu prodaje nepokretnosti u zemlji. Neophodan uslov u poslu kupoprodaje nepokretnosti je da ta lica kao nerezidenti kod ovlašćene banke, odnosno banke imaju otvoren devizni nerezidentni račun.

Sredstva ostvarena prodajom nepokretnosti mogu se slobodno transferistati u inostranstvo, nakon izmirenja poreskih obaveza prema državi iz tog posla (član 25. Zakona).

Pitanje: Da li je dozvoljena primena ugovora o cesiji, asignaciji ili preuzimanju duga u spoljnotrgovinskom poslovanju?

Odgovor: Zakon o deviznom poslovanju ne reguliše, ali i ne zabranjuje promene subjekata u obligaciji, bilo da se radi o cediranju potraživanja (promeni poverilaca) ili o preuzimanju duga (promeni dužnika). Međutim, čl. 7. i 9. Zakona o deviznom poslovanju eksplicitno je propisana obaveza unosa deviza u zemlju koje je rezident ostvario u inostranstvu, odnosno naplate izvezene robe i izvršene usluge u inostranstvu u ugovorenom roku.

Ugovaranje promene dužnika u spoljnotrgovinskom poslu izvoza ne oslobađa poverioca (rezidenta-izvoznika) obaveze naplate, odnosno unosa deviza u zemlju u ugovorenom roku, kao što ni promena dužnika u spoljnotrgovinskom poslu avansno plaćenog uvoza ne oslobađa poverioca (rezidenta-uvoznika) obaveze uvoza unapred plaćene robe u ugovorenom roku.

Pitanje: Da li će banka moći da kupuje devize od svojih komitenata ukoliko ima dugu poziciju u odnosnoj valuti?

Odgovor: Ukoliko je pokazatelj deviznog rizika banke veći od 30% u odnosu na kapital banke i pri tom ima iskazanu dugu deviznu poziciju u određenoj stranoj valuti, banka ne može na deviznom tržištu kupovati devize i efektivni strani novac u toj valuti.

Izuzetno, banka i u toj situaciji može da kupuje od svojih komitenata devize i efektivni strani novac u valuti u kojoj ima iskazanu dugu poziciju ako tako otkupljene devize, odnosno efektivni strani novac u toj valuti proda do kraja radnog dana drugom komitentu sa neutralnim efektom na visinu pokazatelja deviznog rizika.

Pitanje: Da li nerezident može na šalteru da položi efektivu bez potvrde o unosu deviza u zemlju?

Odgovor: Nerezident može da položi efektivni strani novac na devizni račun na osnovu potvrde carinskog organa o unosu efektivnog stranog novca u zemlju, odnosno na osnovu potvrde o podignutom efektivnom stranom novcu sa devizne štednje, kao i preostali deo efektivnog stranog novca podignutog za potrebe službenog puta u inostranstvo.

Pitanje: Da li je dozvoljeno ustupanje potraživanja ugovorom - cesija između rezidenata i nerezidenata?

Odgovor: Ustupanje potraživanja ugovorom - cesija nije zabranjena odredbama Zakona o deviznom poslovanju, uz obavezu rezidenta da devize ostvarene u inostranstvu unese u zemlju pod uslovom utvrđenim Zakonom o deviznom poslovanju.

Pitanje: Da li se isplata efektive sa deviznog računa odnosi i na pravna lica i u kojim slučajevima?

Odgovor: Isplata efektivnog stranog novca može se vršiti za potrebe fizičkog lica sa deviznog računa, odnosno devizne štedne knjižice (devizne štednje), a kada je reč o pravnom licu i reduzetniku, sa njihovog deviznog računa za potrebe službenog putovanja do iznosa od 2.000 evra.

Pitanje: Da li se naplata sa računa stranih lica (pravnog i fizičkog) koji se vode kod domaćih banaka smatra naplatom iz inostranstva?

Odgovor: Naplata sa računa nerezidenta koji se vode kod domaćih banaka smatra se naplatom iz inostranstva.

Pitanje: Da li predstavništva stranih firmi koja su registrovana u Ministarstvu za ekonomske odnose sa inostranstvom imaju status rezidenata ili nerezidenata?

Odgovor: Predstavništva stranih pravnih lica, saglasno članu 2. st. 1. tačka 2) Zakona o deviznom poslovanju, imaju status rezidenta. Devize kod banke drže pravna lica i preduzetnici (član 23. Zakona), a saglasno članu 41. Zakona o spoljnotrgovinskom poslovanju, predstavništva nemaju status pravnog lica, odnosno ne mogu da zaključuju ugovore o spoljnotrgovinskom prometu, pa devizni i dinarski račun kod banke predstavništva otvaraju na ime stranog pravnog lica. Predstavništvo, odnosno ovlašćeno lice može sredstvima sa tih računa raspolagati samo po ovlašćenju osnivača - nerezidenta (stranog pravnog lica).

Pitanje: Da li banke mogu devizne račune otvarati agencijama za promet nekretnina radi polaganja efektive primljene od kupaca i podizanja efektive za isplatu prodavcima stanova?

Odgovor: Agencije ne mogu primati efektivu po osnovu kupovine odnosno prodaje nekretnina. Plaćanja po ovim poslovima, saglasno Zakonu o deviznom poslovanju, mogu se vršiti u devizama preko deviznih računa kod banaka, odnosno u dinarima.

Pitanje: Kakav je tretman naplate u efektivi u poslovanju sa Crnom Gorom i Kosovom i Metohijom (da li je ona i dalje dozvoljena)?

Odgovor: Naplata u efektivi iz poslovanja sa Republikom Crnom Gorom i Autonomnom Pokrajinom Kosovom i Metohijom može se vršiti u skladu sa tačkom 4. Uputstva o načinu privremenog obavljanja određenih poslova platnog prometa na teritoriji Savezne Republike Jugoslavije ("Službeni list SRJ", br. 11/2001).

Pitanje: Da li hotelsko preduzeće koje usluge stranim licima pruža u hotelu u zemlji, a uslugu nije naplatio u dinarima u skladu sa članom 4. Zakona, može tom stranom licu uslugu da fakturiše u devizama i da tu uslugu naplati u devizama, ili da od stranog lica primi ček i naplati ga preko ovlašćene banke u korist deviznog računa?

Odgovor: Hotelsko preduzeće koje stranim licima pruža usluge u hotelu u zemlji, može ispostaviti tim licima fakturu u devizama. Strana lica ovakve fakture mogu plaćati instrumentima plaćanja koji su uobičajeni u obavljanju platnog prometa sa inostranstvom, a jedan od tih instrumenata je i ček.

Pitanje: Da li se prodaja stana i naplata u devizama između nerezidenata (prodavac je pravno, a kupac fizičko lice) shodno Zakonu o deviznom poslovanju (član 4) može izvršiti u devizama? Na koji se način to plaćanje može izvršiti i da li će biti regulisano posebnim uputstvom?

Odgovor: Plaćanje nekretnina može se vršiti prenosom sa deviznog računa, odnosno devizne štedne knjižice fizičkog lica na devizni račun pravnog lica, kada je fizičko lice kupac, a pravno lice prodavac nekretnine, u skladu sa Uputstvom za sprovođenje Odluke o uslovima i načinu plaćanja, naplaćivanja i prenosa po tekućim i kapitalnim poslovima u devizama i dinarima (''Službeni list SRJ'', br. 25/2002).