Zakonom o mernim jedinicama i merilima određeno je da se merenja u Jugoslaviji vrše mernim jedinicama Međunarodnog sistema mernih jedinica.
OSNOVNE MERNE JEDINICE
Međunarodni sistem mernih jedinica (Si) zasniva se na jedinicama za sledećih sedam veličina: dužina, masa, vreme, jačina električne struje, termodinamička temperatura, svetlosna jačina i količina materije. Jedinice za pobrojane veličine su osnovne merne jedinice Si, i date su u sledećoj tabeli:
| Veličina | Oznaka jedinice | Naziv jedinice | | Dužina | m | metar | | Masa | kg | kilogram | | Vreme | s | sekunda | | Jačina električne struje | A | amper | | Termodinamička temperatura | K | kelvin | | Svetlosna jačina | cd | kandela | | Količina materije | mol | mol |
DEFINICIJE OSNOVNIH MERNIH JEDINICA Si
1. Metar je dužina jednaka 1.650.763,73 talasnih dužina zračenja u vakuumu koje odgovara prelazu između nivoa 2p10 i 5d5 atoma kriptona 86.
2. Kilogram je masa međunarodnog etalona kilograma. (Međunarodni etalon je sankcionisala 1889. godine Prva generalna konferencija za tegove i mere i on se čuva u Međunarodnom birou za tegove i mere u Severu kraj Pariza).
3. Sekunda je trajanje od 9.192.631.770 perioda zračenja koje odgovara prelazu između dva hiperfina nivoa osnovnog stanja atoma cezijuma 133.
4. Amper je jačina stalne električne struje koja, kad se održava dvama pravim paralelnim provodnicima, neograničene dužine i zanemarljivog kružnog preseka, koji se nalazi u vakuumu na međusobnom rastojanju 1 metar, prouzrokuje među tim provodnicima silu koja je jednaka 2 x 10-2 njutna po metru dužine.
5. Kelvin je termodinamička temperatura koja je jednaka 1/273,16 termodinamičke temperature trojne tačke vode.
6. Kandela je jačina svetlosti koju u upravnom pravcu zrači površina od 1/600.000 kvadratnog metra crnog tela, na temperaturi očvršćavanja platine, pod pritiskom od 101.325 paskala.
7. Mol je količina materije (gradiva) sistema koji sadrži toliko elementarnih jedinki koliko ima atoma u 0,012 kilograma ugljenika 12.
IZVEDENE MERNE JEDINICE
Izvedene merne jedinice se obrazuju od osnovnih mernih jedinica pomoću algebarskih izraza upotrebom matematičkih simbola množenja i deljenja.
| Veličina | Oznaka jedinice | Naziv jedinice | | Površina | m2 | kvadratni metar | | Zapremina | m3 | kubni metar | | Ugao u ravni | rad | radijan | | Prostorni ugao | sr | steradijan | | Podužna masa | kg/m | - | | Gustina | kg/m3 | | | Frekvencija | Hz | herc | | Brzina | m/s | - | | Ubrzanje | m/s2 | - | | Ugaona brzina | rad/s | - | | Ugaono ubrzanje | rad/s2 | - | | Sila | N | njutn | | Pritisak | Pa | paskal | | Dinamička viskoznost | Pa.s | paskal-sekunda | | Kinematička viskozost | m2/s | - | | Energija, rad i količina toplote | J | džul | | Snaga | W | vat | | Električni napon | V | volt | | Električna otpornost | W | om | | Električna provodnost | S | simens | | Količina elektriciteta | C | kulon | | Električni kapacitet | F | farad | | Magnetski fluks | Wb | veber | | Magnetska indukcija | T | tesla | | Induktivnost | H | henri | | Svetlosni fluks | lm | lumen | | Osvetljenost | lx | luks | | Luminacija | cd/m2 | - | | Aktivnost radioaktivnog izvora | Bq | bekerel | Ekspoziciona doza
jonizujućeg zračenja | C/kg | - | Apsorbovana doza
jonizujućeg zračenja | Gy | grej |
DECIMALNE MERNE JEDINICE
Decimalne merne jedinice jesu decimalni delovi ili decimalni umnošci mernih jedinica, a obrazuju se stavljanjem međunarodno usvojenih predmetaka ispred oznake mernih jedinica.
Brojne vrednosti predmetaka i njihove oznake navedene su u tabeli. | Predmetak koji sestavlja ispred jedinice | Oznaka predmetka koji se stavlja ispred jedinice | Vrednost predmetka | | eksa | E | 1018 | | peta | P | 1015 | | tera | T | 1012 | | giga | G | 109 | | mega | M | 106 | | kilo | k | 103 | | hekto | h | 102 | | deka | da | 101 | | deci | d | 10-1 | | centi | c | 10-2 | | mili | m | 10-3 | | mikro | µ | 10-6 | | nano | n | 10-9 | | piko | p | 10-12 | | femto | f | 10-15 | | ato | a | 10-18 |
ANGLOSAKSONSKE MERNE JEDINICE
Pretvaranje u jedinice Si
| Naziv | Oznaka jedinice | Vrednost jedinice u Si | | Jedinice dužine | | Jard (Brit.) | yd (UK) | 0,9143984 m | | Jard (SAD) | yd (US) | 0,9144018 m | | Jard yd | yd | 0,9144 m (tačno) | | Stopa | ft | 0,3048 m (tačno) | | Inč | in | 0,0254 m (tačno) | | Milja | mile | 1.609,344 m (tačno) | | Nautička milja | n.mile | 1.852 m (tačno) | | Jedinice zapremine | | Galon (SAD) | gal (US) | 4,54609 x 10-3 m3 | | Galon (Brit.) | gal (UK) | 3,78543 x 10-3 m3 | | Pinta (Brit.) | pt (UK) | 0,568261 x 10-3 m3 | | Tečna unca | fl.oz (UK) | 28,4130 x 10-3 m3 | | Bušel (Brit.) | - | 36,368 7 x 10-3 m3 | | Bušel (SAD) | bu (US) | 35,239 3 x 10-3 m3 | | Barel (SAD) | - | 158,988 x 10-3 m3 | | Brodska tona | Sh.ton | 1,13 m3 | | Jedinice mase | | Funta (trg.) | lb | 0,45359237 kg | | Funta (Brit.) | lb(UK) | 0,4535592338 kg | | Funta (SAD) | lb (US) | 0,4535924277 kg | | Sleg | slug | 14,5939 kg | | Unca | oz | 28,349 5 x 10-3 kg |
MERNE JEDINICE VAN Si KOJE SE MOGU UPOTREBLJAVATI
| Veličina | Oznaka jedinice | Naziv jedinice | | Dužina | n.mile = 1,852 m | morska milja (u pomorskom i
vazdušnom saobraćaju) | | Površina | a = 100 m2 | ar | | Površina | ha = 10.000 m2 | hektar | | Zapremina | l = 0,001 m3 | litar | | Ugao | 1O= P/180 | radstepen | | Ugao | 1' = P/10800 | radminuta | | Ugao | 1'' = P/648000 | radsekunda | | Ugao | 1g = P/200 | radgradus ili gon | | Masa | t = 1.000 kg | tona | | Podužna masa | tex = 10-6 kg/m | teks (za određivanje pod. mase tekstilnog vlakna i konca) | | Vreme | min = 60 s | minuta | | Vreme | h = 3.600 s | sat ili čas | | Vreme | d = 86.400 s | dan | | Vreme | sedmica, mesec i godina Gregorijanskog kalendara | | Brzina - čvor = morska milja na sat | 1852/3600 m/s = 0,514 m/s | može se upotrebljavati samo u pomorskom i vazdušnom saobraćaju | | Pritisak | bar = 100.000 Pa | bar | | Energija, rad, količina toplote | Wh = 3.600 J | vatčas | | Energija, rad, količina toplote | eV = 1,602 19.10-19J | elektronvolt | | Snaga | VA = 1 W | voltamper (za određivanje prividne snage naizmenične
električne struje) | | Snaga | vat = 1 W | vat (za određivanje električne reaktivne (jalove) snage) | | Temperatura | OC = K (0OC = 273,15 K) | stepena Celzijusa |
|
