Na osnovu člana 83. tačka 3. Ustava Republike Srbije, donosim
U K A Z
O PROGLAŠENJU ZAKONA O PORESKOM POSTUPKU I PORESKOJ ADMINISTRACIJI
Proglašava se Zakon o poreskom postupku i poreskoj administraciji, koji je donela Narodna skupština Republike Srbije, na trećoj sednici Drugog redovnog zasedanja Narodne skupštine Republike Srbije u 2002. godini, 26. novembra 2002. godine.
PR broj 37
U Beogradu, 26. novembra 2002. godine
Predsednik republike,
Milan Milutinović, s.r.
Z A K O N
O PORESKOM POSTUPKU I PORESKOJ ADMINISTRACIJI
Deo prvi
OSNOVNE ODREDBE
Glava prva
PREDMET ZAKONA
Sadržina Zakona
Član 1.
Ovim zakonom uređuju se postupak utvrđivanja, naplate i kontrole javnih prihoda na koje se ovaj zakon primenjuje (u daljem tekstu: poreski postupak), prava i obaveze poreskih obveznika, registracija poreskih obveznika i poreska krivična dela i prekršaji.
Ovim zakonom obrazuje se Poreska uprava, kao organ uprave u sastavu Ministarstva finansija i ekonomije i uređuju njena nadležnost i organizacija.
Oblici javnih prihoda
Član 2.
Ovaj zakon primenjuje se na sve javne prihode koje naplaćuje Poreska uprava, ako drugim poreskim zakonom nije drukčije uređeno (u daljem tekstu: porez).
Ovaj zakon primenjuje se i na novčane kazne, kamate po osnovu dospelog, a neplaćenog poreza i troškove prinudne naplate poreza (u daljem tekstu: sporedna poreska davanja).
Odnos prema drugim zakonima
Član 3.
Ako je drugim zakonom pitanje iz oblasti koju uređuje ovaj zakon uređeno na drukčiji način, primenjuju se odredbe ovog zakona.
Ako ovim zakonom nije drukčije propisano, poreski postupak se sprovodi po načelima i u skladu sa odredbama zakona kojim se uređuje opšti upravni postupak.
Glava druga
NAČELA PORESKOG POSTUPKA
Načelo zakonitosti
Član 4.
Poreska uprava je dužna da ostvaruje sva prava i obaveze iz poreskopravnog odnosa u skladu sa zakonom.
U slučajevima kada je Poreska uprava ovlašćena da deluje na osnovu diskrecionih ovlašćenja, dužna je da deluje u skladu sa svrhom tih ovlašćenja i u okviru zakona.
Poreska uprava je dužna da utvrđuje sve činjenice koje su bitne za donošenje zakonite i pravilne odluke, posvećujući jednaku pažnju činjenicama koje idu u prilog i na štetu poreskom obvezniku.
Načelo vremenskog važenja poreskih propisa
Član 5.
Poreska obaveza utvrđuje se na osnovu propisa koji su bili na snazi u vreme njenog nastanka, osim ako je, u skladu s ustavom i zakonom, za pojedine odredbe zakona predviđeno da imaju povratno dejstvo.
Radnje u poreskom postupku regulisane su propisima koji su na snazi u vreme kada se preduzimaju.
Načelo omogućavanja uvida u činjenice
Član 6.
Pre donošenja akta kojim se utvrđuju obaveze i prava poreskog obveznika, Poreska uprava je dužna da, na njegov zahtev, omogući poreskom obvezniku uvid u pravnu i činjeničnu osnovu za donošenje akta.
Načelo čuvanja službene tajne u poreskom postupku
Član 7.
Službena lica i sva druga lica koja učestvuju u poreskom postupku dužna su da, kao službenu tajnu, čuvaju:
1) svaki dokument, informaciju, podatak ili drugu činjenicu o poreskom obvezniku, do koje su došla u poreskom, prekršajnom ili sudskom postupku;
2) podatke o tehničkim pronalascima ili patentima, kao i sve druge podatke o tehnološkim postupcima koje primenjuje poreski obveznik, do kojih su došli u poreskom postupku.
Obaveza čuvanja službene tajne odnosi se i na lica iz stava 1. ovog člana kada im prestane radni odnos, odnosno svojstvo u kojem su došli do saznanja o dokumentima, činjenicama, odnosno podacima iz stava 1. ovog člana.
Obaveza čuvanja službene tajne je povređena ako se dokumenti, činjenice, odnosno podaci iz stava 1. ovog člana neovlašćeno koriste ili objave.
Obaveza čuvanja službene tajne nije povređena:
1) radnjom sa kojom se poreski obveznik pismeno saglasi;
2) ako se određeni dokument, činjenica, odnosno podatak ne mogu povezati sa određenim poreskim obveznikom;
3) ako se određeni dokument, činjenica, odnosno podatak iznose tokom poreskog, prekršajnog ili sudskog postupka;
4) ako se radi o poreskom identifikacionom broju (u daljem tekstu: PIB) poreskog obveznika;
5) ako se određeni dokument, činjenica, odnosno podatak koriste od strane nadležnog organa u postupku otkrivanja krivičnih dela ili prekršaja;
6) ako se određeni dokument, činjenica, odnosno podatak, u skladu sa odredbama člana 157. ovog zakona, dostavljaju ovlašćenom licu poreskog organa strane države u postupku razmene informacija i pružanja pravne pomoći;
7) ako se poreskom jemcu omogući uvid u podatke o poreskom obvezniku, bitne za regulisanje obaveza koje proističu iz njegovog odnosa prema poreskom obvezniku;
8) ako su određeni dokument, činjenica, odnosno podatak u vezi sa postojanjem poreskog duga, kada je upisana zaloga kao mera obezbeđenja naplate poreza.
Tekst pre izmene
Načelo postupanja u dobroj veri
Član 8.
Strane u poreskom postupku dužne su da postupaju u dobroj veri.
Učestalost i trajanje poreske kontrole ograničavaju se na nužnu meru.
Načelo fakticiteta
Član 9.
Poreske činjenice utvrđuju se prema njihovoj ekonomskoj suštini.
Ako se simulovanim pravnim poslom prikriva neki drugi pravni posao, za utvrđivanje poreske obaveze osnovu čini disimulovani pravni posao.
Kada su na propisima suprotan način ostvareni prihodi, odnosno stečena imovina, Poreska uprava će utvrditi poresku obavezu u skladu sa zakonom kojim se uređuje odgovarajuća vrsta poreza.
Glava treća
STRANKE U PORESKOM POSTUPKU
Sadržina poreskopravnog odnosa
Član 10.
Poreskopravni odnos je odnos javnog prava koji obuhvata prava i obaveze u poreskom postupku Poreske uprave s jedne i fizičkog, odnosno pravnog lica, s druge strane, kojim se uređuje:
1) obaveza plaćanja poreza, obaveza obezbeđenja poreske obaveze i obaveza plaćanja sporednih poreskih davanja od strane fizičkog, odnosno pravnog lica i pravo Poreske uprave da zahteva ispunjenje ovih obaveza;
2) obaveza fizičkog, odnosno pravnog lica da, u skladu sa zakonom, utvrdi porez, odnosno, po odbitku, naplati porez u ime poreskog obveznika, vodi propisano knjigovodstvo, podnosi poreske prijave, dostavlja Poreskoj upravi traženu dokumentaciju i podatke, ne obavlja plaćanja na način drukčiji od propisanog, dozvoli pregled svog poslovanja službenom licu Poreske uprave i druge zakonom utvrđene obaveze činjenja, nečinjenja ili trpljenja, u cilju blagovremenog i pravilnog plaćanja poreza, kao i pravo Poreske uprave da zahteva ispunjenje ovih obaveza.
U poreskopravnom odnosu iz stava 1. ovog člana, fizičko, odnosno pravno lice, ima pravo na povraćaj više ili pogrešno naplaćenog poreza, odnosno sporednih poreskih davanja i na poresku refakciju, a Poreska uprava ima obavezu da rešenje po zahtevu za povraćaj, odnosno refakciju donese bez odlaganja, a najkasnije u roku od 15 dana od dana prijema zahteva.
Druga prava fizičkog, odnosno pravnog lica i obaveze Poreske uprave iz poreskopravnog odnosa uređeni su ovim zakonom.
Poreska uprava u poreskom postupku
Član 11.
Poreska uprava obavlja poslove državne uprave koji se odnose na vođenje prvostepenog i drugostepenog poreskog postupka, vođenje jedinstvenog registra poreskih obveznika i poresko knjigovodstvo, otkrivanje poreskih krivičnih dela i prekršaja i njihovih izvršilaca, pokretanje i vođenje poreskog prekršajnog postupka, kao i druge poslove određene ovim zakonom.
Poreska uprava samostalno izvršava poslove iz stava 1. ovog člana na celokupnoj teritoriji Republike Srbije (u daljem tekstu: Republika) i organizuje se tako da obezbeđuje funkcionalno jedinstvo u sprovođenju poreskih propisa.
Poreski obveznici i drugi poreski dužnici
Član 12.
Poreski dužnik je fizičko ili pravno lice koje duguje određenu radnju iz poreskopravnog odnosa iz člana 10. ovog zakona.
Poreski obveznik je poreski dužnik koji je obavezan da plati porez, odnosno sporedno poresko davanje.
Drugi poreski dužnici su:
1) poreski jemac koji odgovara za plaćanje obveznikovog poreskog duga, za slučaj da poreski obveznik taj dug ne plati o dospelosti;
2) isplatilac prihoda poreskom obvezniku (u daljem tekstu: poreski platac) koji je dužan da obračuna i po odbitku plati propisani porez na taj prihod, u ime i za račun poreskog obveznika, na odgovarajući uplatni račun;
3) poreski posrednik koji je dužan da sa računa poreskog dužnika (poreskog obveznika ili poreskog placa) na osnovu njihovog naloga za prenos sredstava obustavi i po odbitku uplati utvrđeni porez, u svoje ime, a za račun poreskog obveznika, odnosno poreskog placa, na odgovarajući uplatni račun;
4) ostala pravna i fizička lica koja duguju kakvu radnju iz poreskopravnog odnosa iz člana 10. ovog zakona.
Poreski obveznici i drugi poreski dužnici (u daljem tekstu: poreski obveznici) stranke su u poreskom postupku.
Opšte odredbe o zastupanju
Član 13.
Poreski obveznik može učestvovati u poreskopravnom odnosu preko svog punomoćnika ili zakonskog zastupnika, ako ovim zakonom nije drukčije određeno.
Ako poreski obveznik lično učestvuje u poreskopravnom odnosu, može da ima i punomoćnika, a ako punomoćnik u njegovo ime učestvuje u poreskopravnom odnosu, može i lično da učestvuje.
Poreski punomoćnik
Član 14.
Punomoćnik poreskog obveznika (u daljem tekstu: poreski punomoćnik) je lice koje u granicama dobijenog punomoćja, u ime i za račun poreskog obveznika izvršava poslove u vezi sa poreskim obavezama obveznika (prima poreske akte, podnosi poreske prijave, plaća porez i dr.).
Poreski obveznik - nerezident Republike (u daljem tekstu: nerezident) koji nema stalnu poslovnu jedinicu na teritoriji Republike, odnosno koji ostvaruje prihode ili stiče imovinu na teritoriji Republike van poslovanja svoje stalne poslovne jedinice, dužan je da u roku od deset dana od dana početka ostvarivanja prihoda, odnosno sticanja imovine podložne oporezivanju na teritoriji Republike, obavesti Poresku upravu u sedištu o licu koje je njegov poreski punomoćnik.
Ako nerezident ostvaruje prihode koji se oporezuju po odbitku, za koje nije obavezno podnošenje poreske prijave, neće postojati obaveza određivanja punomoćnika.
Zakonski zastupnik, poslovođa ortačke radnje i privremeni staralac zaostavštine
Član 15.
Zakonski zastupnici fizičkih lica (roditelji maloletnog lica, staralac poslovno nesposobnog štićenika i dr.) i pravnih lica (fizičko lice koje je kao takvo upisano u sudski registar), kao i poslovođa ortačke radnje i privremeni staralac zaostavštine, ispunjavaju poreske obaveze lica koja zastupaju.
Ako ortačka radnja nema poslovođu ili nije postavljen privremeni staralac na zaostavštini, poreske obaveze iz stava 1. ovog člana ispunjavaju ortaci, odnosno naslednici, kao solidarni poreski dužnici.
Zastupnik po službenoj dužnosti
Član 16.
Poreska uprava, po službenoj dužnosti, iz reda poreskih savetnika ili advokata postavlja zastupnika:
1) poreskom obvezniku nepoznatog sedišta, odnosno prebivališta;
2) nerezidentu koji nije u roku iz člana 14. stav 2. ovog zakona obavestio Poresku upravu o svom poreskom punomoćniku;
3) nepoznatom vlasniku imovine koja je predmet poreskog postupka;
4) poreskom obvezniku koji očigledno izbegava da učestvuje u poreskom postupku, ako je njegovo učešće obavezno.
Ako je poreski obveznik fizičko lice koje nije poslovno sposobno, a nema zakonskog zastupnika, Poreska uprava postavlja zastupnika po službenoj dužnosti iz reda lica iz stava 1. ovog člana i o tome odmah obaveštava organ starateljstva.
Zaključak o postavljenju zastupnika po službenoj dužnosti dostavlja se zastupniku i objavljuje na oglasnoj tabli Poreske uprave.
Nagradu i nadoknadu troškova zastupnika po službenoj dužnosti isplaćuje Poreska uprava, prema tarifi koju propisuje ministar nadležan za poslove finansija i ekonomije (u daljem tekstu: ministar).
Poreska uprava ima pravo na povraćaj sredstava iz stava 4. ovog člana od poreskog obveznika.
Poreski savetnik
Član 17.
Poreski savetnik je lice koje obavlja poslove poreskog savetovanja poreskog obveznika u poreskom postupku.
Ako poreski savetnik nastupa i kao poreski punomoćnik poreskog obveznika, mora imati punomoćje za obavljanje poslova iz člana 14. ovog zakona.
Obavljanje delatnosti poreskog savetovanja uređuje se posebnim zakonom.
Glava četvrta
PORESKA OBAVEZA
Pojam i nastanak poreske obaveze
Član 18.
Obaveza plaćanja poreza iz člana 10. stav 1. tačka 1) ovog zakona (u daljem tekstu: poreska obaveza) predstavlja dužnost poreskog obveznika da plati utvrđeni porez, pod uslovima propisanim ovim zakonom ili drugim poreskim zakonom.
Poreski obveznik odgovara za ispunjenje poreske obaveze od momenta kada su nastale činjenice za koje je poreskim zakonom propisano da stvaraju poresku obavezu.
Odredbe o poreskoj obavezi primenjuju se i na obavezu plaćanja sporednih poreskih davanja, osim ako je ovim zakonom drukčije propisano.
Ispunjenje poreske obaveze
Član 19.
Ispunjenje poreske obaveze sastoji se u plaćanju, o dospelosti, dugovanog iznosa poreza.
Poresku obavezu ispunjava neposredno poreski obveznik, osim u slučaju kada je ovim zakonom ili drugim poreskim zakonom propisano da je drugo lice odgovorno za ispunjenje poreske obaveze poreskog obveznika.
Ispunjenje poreske obaveze u slučaju likvidacije ili stečaja
Član 20.
Poresku obavezu pravnog lica u likvidaciji ispunjava likvidacioni upravnik iz novčanih sredstava pravnog lica, uključujući prihode od prodaje imovine.
Poresku obavezu poslovne jedinice pravnog lica u likvidaciji neposredno ispunjava pravno lice čiji je deo ta jedinica, a ako je u likvidaciji i pravno lice, poresku obavezu ispunjava likvidacioni upravnik.
Ako pravno lice u likvidaciji nema dovoljno novčanih sredstava da ispuni poresku obavezu u celosti, uključujući i prihode od prodaje imovine, preostali poreski dug platiće osnivači, odnosno članovi pravnog lica, ako su, u skladu sa zakonom, statutom ili osnivačkim aktom pravnog lica solidarno odgovorni za obaveze pravnog lica.
Ispunjenje poreske obaveze u slučaju stečaja poreskog obveznika uređeno je zakonom kojim se uređuje stečaj.
Ispunjenje poreske obaveze u slučaju statusnih promena
Član 21.
Poresku obavezu pravnog lica koje prestaje da postoji u statusnoj promeni ispunjava pravni sledbenik, bez obzira da li je pre okončanja postupka statusne promene znao da pravni prethodnik nije ispunio, delimično ili u potpunosti, svoju poresku obavezu.
Sporedna poreska davanja u vezi sa neispunjenom poreskom obavezom pravnog lica koje prestaje da postoji u statusnoj promeni padaju na teret pravnog sledbenika.
Rok za ispunjenje poreske obaveze pravnog lica koje prestaje da postoji u statusnoj promeni ne menja se ako je ispunjenje te obaveze prešlo na pravnog sledbenika.
Pravni sledbenik na kojeg je prešla poreska obaveza jednog ili više pravnih lica koja prestaju da postoje u statusnoj promeni je:
1) u slučaju spajanja - pravno lice koje je nastalo spajanjem dva ili više pravnih lica, poreskih obveznika;
2) u slučaju pripajanja - pravno lice kome se jedno ili više pravnih lica, poreskih obveznika pripojilo;
3) u slučaju podele - pravna lica nastala deobom poreskog obveznika.
Ako postoji više pravnih sledbenika, svi su oni neograničeno solidarno odgovorni za poresku obavezu pravnog prethodnika.
Promena organizacionog ili svojinskog oblika pravnog lica ne utiče na ispunjenje poreske obaveze.
Ispunjenje poreske obaveze u slučaju smrti fizičkog lica, poslovne nesposobnosti ili proglašenja fizičkog lica za nestalo
Član 22.
Poresku obavezu preminulog lica ispunjavaju naslednici, u okviru vrednosti nasleđene imovine i u srazmeri sa udelom pojedinog naslednika, u momentu prihvatanja nasledstva.
Ako ostavilac nema naslednika ili se nijedan od naslednika ne prihvati nasledstva, ostaviočeva poreska obaveza se gasi.
Poresku obavezu poslovno nesposobnog fizičkog lica ili odsutnog fizičkog lica kome se ne zna prebivalište ispunjava zastupnik iz imovine poreskog obveznika.
Ako imovina lica iz stava 3. ovog člana nije dovoljna da se namiri dug po osnovu poreza i sporednih poreskih davanja, nenamireni deo duga se otpisuje.
Ako prestanu razlozi iz stava 3. ovog člana zbog kojih je licu određen zastupnik, rešenje o otpisu poreskog duga će se ukinuti, ali se za period od dana kada je nenamireni poreski dug tog lica dospeo do dana kada su razlozi prestali, kamata ne obračunava.
Prestanak poreske obaveze
Član 23.
Poreska obaveza prestaje:
1) naplatom poreza (plaćanjem, kompenzacijom ili davanjem umesto plaćanja, u skladu sa zakonom);
2) zastarelošću poreza;
3) otpisom poreza;
4) na drugi zakonom propisani način.
Glava peta
PRAVA I OBAVEZE PORESKIH OBVEZNIKA
Prava poreskih obveznika
Član 24.
Poreski obveznik, u skladu sa ovim zakonom, ima pravo da:
1) od Poreske uprave besplatno dobije informacije o poreskim propisima iz kojih proizlazi njegova poreska obaveza, a ako je neuk i osnovnu pravnu pomoć, što omogućuje da prijavi i plati porez i obračuna i plati sporedna poreska davanja, u skladu sa propisima;
2) u pismenom obliku dobije odgovor na pitanje koje je u takvom obliku postavio Poreskoj upravi, a tiče se njegove poreske situacije;
3) zahteva da se Poreska uprava i njeni službenici ophode prema njemu sa poštovanjem i uvažavanjem;
4) se o njemu prikupljeni podaci u poreskom postupku od strane Poreske uprave čuvaju kao službena tajna i koriste, odnosno čine dostupnim drugim licima, odnosno organima ili organizacijama, na način uređen u članu 7. ovog zakona;
5) Poreska uprava poštuje njegovu privatnost;
6) ostvari uvid u podatke o utvrđivanju i naplati poreza koji se o njemu vode kod Poreske uprave i zahteva izmenu nepotpunih ili netačnih podataka;
7) zastupa vlastite interese pred Poreskom upravom neposredno ili putem punomoćnika;
8) na propisan način koristi poreske olakšice;
9) na propisan način i u propisanim rokovima dobije refakciju, odnosno povraćaj više ili pogrešno naplaćenog poreza;
10) prisustvuje tokom terenske poreske kontrole;
11) dobije obrazloženje akata donetih u postupku poreske kontrole;
12) daje obaveštenja poreskim organima u poreskom postupku;
13) koristi pravna sredstva u poreskom postupku;
14) koristi i druga prava utvrđena ovim zakonom i drugim poreskim zakonima.
Poreski obveznik čija su prava iz stava 1. ovog člana povređena ima pravo na sudsku zaštitu.
Ako sud utvrdi da su prava poreskog obveznika povređena, naknada pretrpljene štete i sudski troškovi padaju na teret budžeta Republike.
Obaveze poreskog obveznika
Član 25.
Poreski obveznik, u skladu sa ovim zakonom, obavezan je da:
1) u propisanom roku podnese prijavu za registraciju Poreskoj upravi i prijavi sve kasnije izmene podataka u prijavi;
2) podnese poresku prijavu Poreskoj upravi na propisanom obrascu, u roku i na način uređen poreskim propisima;
3) podnese dokumentaciju i pruži informacije koje zahteva Poreska uprava, u skladu sa poreskim propisima;
4) vodi propisane poslovne knjige i evidencije radi oporezivanja;
5) u zakonskim rokovima tačno obračunava porez, kada je po zakonu dužan da to sâm čini;
6) plaća porez na način, pod uslovima i u roku propisanom zakonom;
7) ne ometa i ne sprečava službena lica koja učestvuju u poreskom postupku u obavljanju zakonom utvrđene dužnosti;
8) obavesti Poresku upravu o otvaranju ili zatvaranju računa kod banke, druge finansijske organizacije, poštanske štedionice ili druge organizacije koja obavlja platni promet (u daljem tekstu: nosilac platnog prometa) u Autonomnoj Pokrajini Kosovo i Metohija, Republici Crnoj Gori ili u inostranstvu - u roku od 15 dana od dana otvaranja, odnosno zatvaranja računa;
9) bude prisutan tokom poreske kontrole;
10) izvršava druge obaveze utvrđene ovim zakonom i drugim poreskim zakonima.
Glava šesta
IDENTIFIKACIJA I REGISTRACIJA PORESKIH OBVEZNIKA
Poreski identifikacioni broj
Član 26.
U cilju identifikacije poreskih obveznika, Poreska uprava dodeljuje fizičkim licima, preduzetnicima i pravnim licima PIB.
PIB je jedinstveni i jedini broj fizičkog lica, preduzetnika i pravnog lica za sve javne prihode i zadržava se do prestanka statusa poreskog obveznika.
PIB se koristi u poreskom postupku i obavezno se unosi u:
1) akt koji poreski obveznik podnosi Poreskoj upravi, organizacijama obaveznog socijalnog osiguranja, drugim državnim organima i organizacijama i organima teritorijalne autonomije i lokalne samouprave;
2) akt koji Poreska uprava dostavlja poreskom obvezniku;
3) dokument kojim poreski obveznik plaća porez i sporedna poreska davanja;
4) nalog kojim se nosiocu platnog prometa nalaže da obavi kakvu transakciju u platnom prometu;
5) akt koji poreski obveznik podnosi organima i organizacijama nadležnim za vođenje registra i računa, u smislu čl. 29. i 30. ovog zakona.
Ako poreski obveznik ne prijavi sve kasnije izmene podataka u prijavi za registraciju, odnosno ne podnese dokumentaciju i pruži informacije koje zahteva Poreska uprava u roku od pet dana od dana nastanka izmene podataka, odnosno od dana prijema zahteva za dostavljanje dokumentacije i informacija, Poreska uprava rešenjem oduzima poreskom obvezniku dodeljeni PIB do ispunjenja obaveze iz člana 25. tač. 1) i 3) ovog zakona, a primerak rešenja dostavlja banci.
PIB su dužni da koriste i organi i organizacije koji, u skladu sa propisom, vode evidenciju o pravnim i fizičkim licima i na osnovu te evidencije izdaju javne isprave.
Ministar je ovlašćen da propiše i druge akte od značaja za poreski postupak u koje se unosi PIB.
Tekst pre izmene
Opšte odredbe o registraciji
Član 27.
Registracija poreskih obveznika vrši se kod Poreske uprave.
PIB su dužni da imaju:
1) rezidentno pravno lice;
2) državni organ i organizacija, organ i organizacija teritorijalne autonomije ili lokalne samouprave, bez svojstva pravnog lica;
3) rezidentni preduzetnik;
4) rezidentno fizičko lice (osim rezidentnog preduzetnika) koje ostvaruje prihode ili poseduje imovinu koji podležu oporezivanju;
5) stalna poslovna jedinica nerezidentnog pravnog lica;
6) nerezidentno pravno lice koje određuje punomoćnika u skladu sa odredbom člana 14. stav 2. ovog zakona;
7) nerezidentno fizičko lice koje određuje punomoćnika u skladu sa odredbom člana 14. stav 2. ovog zakona.
Postupak, način i rokovi određivanja PIB-a, sadržaj i način vođenja jedinstvenog registra poreskih obveznika, kao i sadržaj i oblik prijave za registraciju i dokaza o izvršenoj registraciji uređuju se aktom ministra.
Mesto i vreme registracije
Član 28.
Rezidentno pravno lice i organ ili organizacija iz člana 27. stav 2. tačka 2) ovog zakona podnose prijavu za registraciju Poreskoj upravi prema mestu sedišta.
Stalna poslovna jedinica nerezidentnog pravnog lica podnosi prijavu za registraciju Poreskoj upravi prema mestu sedišta te stalne poslovne jedinice.
Rezidentno fizičko lice i rezidentni preduzetnik podnose prijavu za registraciju Poreskoj upravi prema mestu prebivališta, odnosno sedišta radnje.
Nerezidentno pravno lice i nerezidentno fizičko lice iz člana 27. stav 2. tač. 6) i 7) ovog zakona podnose prijavu za registraciju sedištu Poreske uprave.
Pravna lica koja su, prema obimu svojih poreskih obaveza, svrstana u velike poreske obveznike (u daljem tekstu: veliki poreski obveznici), podnose prijavu za registraciju organizacionoj jedinici Poreske uprave koju odredi direktor Poreske uprave.
Kriterijume za određivanje velikih poreskih obveznika, na osnovu kojih Poreska uprava vrši identifikaciju i određuje status velikih poreskih obveznika, na predlog direktora Poreske uprave, propisuje ministar.
Pravno lice, stalna poslovna jedinica nerezidentnog pravnog lica i preduzetnik, podnose prijavu za registraciju u roku od pet dana od dana upisa u sudski ili drugi registar.
Fizičko lice podnosi prijavu za registraciju u roku od pet dana od dana početka ostvarivanja prihoda, odnosno sticanja imovine, koji podležu oporezivanju.
Po izvršenoj registraciji, Poreska uprava izdaje poreskom obvezniku dokaz o izvršenoj registraciji.
Ako poreski obveznik ne podnese prijavu za registraciju, Poreska uprava će po službenoj dužnosti dodeliti PIB, na osnovu raspoloživih podataka, odnosno faktičkih okolnosti.
Obaveze organa i organizacija nadležnih za upis u registar
Član 29.
Sud nadležan za upis u sudski registar dužan je da u roku od pet dana od dana izvršenog upisa, Poreskoj upravi dostavi obaveštenje o upisu u sudski registar (osnivanje, podela, spajanje, pripajanje, prinudno poravnanje, likvidacija, stečaj i sl.), kao i o svakom drugom rešenju kojim se vrše promene osnivača, oblika organizovanja, naziva, delatnosti, visine osnivačkog uloga i mesta sedišta, ili kojim se vrši bilo koja druga promena od značaja za utvrđivanje poreza.
Sud, organ lokalne samouprave, advokatska komora, profesionalna udruženja, kao i drugi organ ili organizacija nadležni za upis u odgovarajući registar lica koja obavljaju određenu delatnost dužni su da, u roku od pet dana od dana izvršenog upisa, Poreskoj upravi dostave obaveštenje o upisu, poništavanju upisa i brisanju iz registra, kao i o svakom drugom rešenju kojim se vrši promena od značaja za utvrđivanje poreza.
Organ koji vodi evidencije o mestu prebivališta, rođenju ili smrti fizičkog lica, dužan je da u roku od pet dana od dana prijave ili odjave prebivališta, rođenja ili smrti, odnosno proglašenja nestalog lica za umrlo, obavesti Poresku upravu o podacima od značaja za utvrđivanje poreza.
Postupak, sadržaj i način dostavljanja obaveštenja iz st. 1-3. ovog člana bliže uređuje ministar.
Obaveze nosilaca platnog prometa prilikom otvaranja računa
Član 30.
Nosilac platnog prometa može otvoriti račun pravnom licu, preduzetniku i fizičkom licu, pod uslovom da, uz zahtev za otvaranje računa, podnesu dokaz o izvršenoj registraciji.
Za otvaranje privremenog računa, koji se koristi u postupku osnivanja pravnog lica, dokaz o izvršenoj registraciji se ne traži.
Nosilac platnog prometa dužan je da, radi povezivanja privremenog računa sa kasnije otvorenim računom iz stava 1. ovog člana, vodi evidenciju privremenih računa u elektronskoj formi, koju propisuje ministar.
Glava sedma
OSTALE OSNOVNE ODREDBE
Sekundarna poreska obaveza
Član 31.
Sekundarna poreska obaveza nastaje kada je neko lice odgovorno za dospelu poresku obavezu drugog poreskog obveznika ili za dospelu sekundarnu poresku obavezu drugog poreskog obveznika.
Sekundarna poreska obaveza odnosi se na:
1) zakonske zastupnike koji su svesno ili bez dužne pažnje propustili da ispune svoju obavezu da realizuju plaćanje poreza za poreskog obveznika, iako je ovaj bio u mogućnosti da to uradi - za iznos neplaćenog poreza;
2) lica koja doprinose ili pomažu u izbegavanju plaćanja poreza drugog lica - za poreski dug tog drugog lica čije je plaćanje izbegnuto;
3) lica odgovorna za obračunavanje i plaćanje poreza po odbitku - za iznos tog poreza po odbitku koji nije plaćen;
4) fizičko lice koje je odgovorno lice u pravnom licu, koje obračunava i plaća porez po odbitku i propusti da uplati porez po odbitku - za iznos tog poreza po odbitku koji nije plaćen;
5) lice koje je primilo novčana sredstva, stvari ili prava iz imovine poreskog obveznika (u daljem tekstu: imovina) putem transakcije bez naknade ili uz naknadu koja je niža od cene koja bi se mogla postići na tržištu, u periodu od tri godine pre dospelosti poreske obaveze koja nije plaćena za poreskog obveznika - za iznos neplaćenog poreza, a najviše do vrednosti primljene imovine, umanjene za iznos koji je to lice za nju platilo.
Odredba iz stava 2. tačka 5) ovog člana primenjuje se u slučaju kada je lice primilo imovinu od poreskog obveznika - pravnog lica samo ako posredno ili neposredno učešće tog lica u kapitalu poreskog obveznika iznosi ili je iznosilo najmanje 10%.
Ukoliko drukčije nije propisano, sekundarna poreska obaveza obuhvata kamatu i troškove prinudne naplate.
Tekst pre izmene
Konverzija iznosa iz strane valute u dinar
Član 32.
Transakcije u stranoj valuti iz kojih proizlazi oporezivanje konvertuju se u dinar:
1) po zvaničnom kursu centralne emisione banke, na dan kada je transakcija obavljena;
2) po tržišnom kursu zasnovanom na objavljenim podacima o odnosu strane valute i američkog dolara, na dan kada je transakcija obavljena, ako centralna emisiona banka ne raspolaže kursom te valute prema dinaru.
Ministar bliže uređuje način utvrđivanja tržišnog kursa iz stava 1. tačka 2) ovog člana.
Deo drugi
OPŠTE O PORESKOM POSTUPKU I PRVOSTEPENI POSTUPAK UTVRĐIVANJA I NAPLATE POREZA
Glava prva
OPŠTE O PORESKOM POSTUPKU
Pokretanje poreskog postupka
Član 33.
Poreski postupak pokreće Poreska uprava po službenoj dužnosti, a izuzetno po zahtevu stranke.
Poreski postupak se pokreće kad Poreska uprava izvrši ma koju radnju u cilju vođenja postupka.
Ako Poreska uprava po zahtevu stranke utvrdi da nema uslova za pokretanje poreskog postupka, u skladu sa zakonom, doneće o tome zaključak, protiv kojeg je žalba dopuštena.
Poreski akt i poreski upravni akt
Član 34.
Poreski akt je poresko rešenje, zaključak, nalog za poresku kontrolu, zapisnik o poreskoj kontroli i drugi akt kojim se pokreće, dopunjuje, menja ili dovršava neka radnja u poreskom postupku.
Poreski upravni akt, kojim Poreska uprava rešava o pojedinačnim pravima i obavezama poreskog dužnika iz poreskopravnog odnosa, je poresko rešenje i zaključak.
Protiv poreskog rešenja donetog u prvostepenom poreskom postupku dopuštena je žalba.
Protiv zaključka dopuštena je žalba, ako ovim zakonom nije drukčije propisano.
Oblik i sadržaj poreskog akta
Član 35.
Poreski upravni akt donosi se u pismenom obliku.
Ostali poreski akti donose se u pismenom obliku kada je to propisano ovim zakonom ili na zahtev poreskog obveznika.
Izuzetno, ovlašćeno lice Poreske uprave može doneti poreski akt, koji se donosi u pismenom obliku, u usmenom obliku i narediti njegovo izvršenje bez odlaganja, ako je ugrožen postupak naplate ili kontrole poreza.
Usmeni poreski akt iz stava 3. ovog člana mora se izdati u pismenom obliku najkasnije u roku od tri dana od dana njegovog donošenja.
Dostavljanje
Član 36.
Poreski akti u pismenom obliku dostavljaju se na način uređen ovim zakonom.
Poreski akti smatraju se dostavljenim kada se uruče poreskom obvezniku, njegovom zakonskom zastupniku, poreskom punomoćniku ili zastupniku po službenoj dužnosti.
Ako je poreski obveznik fizičko lice, odnosno preduzetnik, poreski akti smatraju se dostavljenim i kada se uruče punoletnom članu domaćinstva, u smislu zakona kojim se uređuje porez na dohodak građana, ili licu zaposlenom kod preduzetnika.
Dostavljanje se, u smislu ovog zakona, smatra urednim i kada lica iz st. 2. i 3. ovog člana odbiju da prime ili potpišu poreske akte, ako lice koje je vršilo dostavljanje o tome sačini službenu belešku.
Ako dostavljanje na način iz st. 2-4. ovog člana nije moglo biti izvršeno, smatraće se izvršenim kada se poreski akti pošalju preporučenom pošiljkom preko pošte ili elektronskim putem preko e-maila, na adresu poreskog obveznika unetu u prijavu za registraciju ili u poslednju poresku prijavu.
Dostava izvršena na način iz stava 5. ovog člana smatra se izvršenom istekom trećeg dana od dana predaje poreskog akta pošti, odnosno danom navedenim u e-mail povratnici kod slanja poreskog akta elektronskim putem.
Poslovne knjige i evidencije
Član 37.
Poreski obveznici - pravna lica, stalne poslovne jedinice nerezidentnih pravnih lica i preduzetnici, dužni su da vode poslovne knjige i evidencije radi oporezivanja, u skladu sa poreskim zakonom.
Obaveza iz stava 1. ovog člana obuhvata i stalne poslovne jedinice rezidentnog poreskog obveznika u Republici Crnoj Gori i u inostranstvu.
Poreski obveznik - pravno lice dužan je da, na zahtev Poreske uprave i u roku koji ona odredi, dostavi poslovne knjige i evidencije koje u inostranstvu, u Autonomnoj Pokrajini Kosovo i Metohija ili u Republici Crnoj Gori vode lica nad kojima poreski obveznik ima kontrolu ili uticaj, koji mu omogućuju da obezbedi dostavu tih poslovnih knjiga i evidencija.
Ako inostrani propisi, propisi Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija ili Republike Crne Gore ne dozvoljavaju dostavljanje poslovnih knjiga i evidencija iz stava 3. ovog člana, poreski obveznik iz stava 3. ovog člana dužan je da dostavi overene prepise.
Ako poslovne knjige i evidencije iz stava 3. ovog člana nisu vođene na srpskom jeziku, na zahtev Poreske uprave prilaže se i overeni prevod, čiji trošak snosi poreski obveznik.
Poreski obveznik koji podatke obrađuje sredstvima za automatsku obradu podataka, dužan je da, na zahtev Poreske uprave, obezbedi izvod podataka na mediju koji Poreska uprava naznači, kao i da omogući Poreskoj upravi potpuni uvid u računovodstveni sistem kroz dokumentaciju, a kada je neophodno i kroz pristup hardveru i softveru.
Glava druga
PORESKA PRIJAVA
Pojam poreske prijave
Član 38.
Poreska prijava predstavlja izveštaj poreskog obveznika Poreskoj upravi o ostvarenim prihodima, izvršenim rashodima, dobiti, imovini, prometu dobara i usluga i drugim transakcijama od značaja za utvrđivanje poreza.
Poreska prijava podnosi se na obrascu, koji propisuje ministar, uz koji se prilažu odgovarajući dokazi.
Poreski obveznik je dužan da lično potpiše poresku prijavu, osim ako je drukčije uređeno poreskim propisom.
Kada je poreski obveznik dužan da lično potpiše poresku prijavu, potpis od strane poreskog punomoćnika, zakonskog zastupnika ili zastupnika po službenoj dužnosti, prihvata se samo ako je poreski obveznik sprečen da lično potpiše poresku prijavu iz razloga telesne ili duševne bolesti ili dužeg odsustva.
Ako razlozi iz stava 4. ovog člana prestanu, Poreska uprava može zahtevati da poreski obveznik lično potpiše poresku prijavu.
Ako je poresku prijavu, odnosno neki njen deo pripremio poreski savetnik, i on je obavezan da potpiše poresku prijavu, uz unošenje svog PIB-a.
Poreska prijava se podnosi u roku propisanom poreskim zakonom Poreskoj upravi u mestu u kojem je podneta prijava za registraciju, osim ako je poreskim zakonom drukčije uređeno.
Poreska prijava podnosi se neposredno ili putem pošte, a može se poslati i elektronskim putem, na način koji propiše ministar.
Produženje roka za podnošenje poreske prijave
Član 39.
Poreska uprava može poreskom obvezniku, na njegov pismeni zahtev, podnet pre isteka roka za podnošenje poreske prijave, da odobri produženje roka podnošenja iz opravdanih razloga (bolest, odsustvovanje iz zemlje, nesrećni slučaj, elementarna nepogoda većih razmera i sl.), dok ti razlozi ne prestanu, a najduže za šest meseci od dana isteka zakonskog roka za podnošenje prijave.
O zahtevu za produženje roka za podnošenje poreske prijave rešava zaključkom Poreska uprava u mestu u kojem se podnosi poreska prijava, u roku od pet dana od dana prijema zahteva.
Ako je istekao zakonski rok za podnošenje poreske prijave i zahtev iz stava 1. ovog člana je odbijen, poreska prijava se mora podneti u roku od pet dana od dana dostavljanja zaključka o odbijanju.
Protiv zaključka iz stava 2. ovog člana nije dozvoljena žalba.
Izmenjena poreska prijava
Član 40.
Ako poreski obveznik u roku iz člana 114. stav 1. ovog zakona ustanovi da poreska prijava, koju je podneo Poreskoj upravi, sadrži grešku ili propust, dužan je da odmah, a najkasnije do isteka roka zastarelosti, podnese izmenjenu poresku prijavu, u kojoj su greška ili propust otklonjeni.
Prvobitno podneta poreska prijava ne vraća se poreskom obvezniku.
Ako poreski obveznik u roku od 30 dana od dana isteka roka za podnošenje poreske prijave podnese izmenjenu poresku prijavu, izmenjena poreska prijava smatraće se prvobitnom.
Pod uslovom iz stava 3. ovog člana, smatraće se da greškom ili propustom u prvobitnoj poreskoj prijavi iz stava 2. ovog člana nije učinjeno krivično delo ili prekršaj iz ovog zakona.
Poreska prijava za porez po odbitku
Član 41.
Poreska prijava za porez po odbitku je izveštaj koji poreski platac, odnosno poreski posrednik, podnosi Poreskoj upravi, u kojem su sadržane informacije o obračunatom i plaćenom porezu po odbitku, sa nazivom i brojem uplatnog računa javnih prihoda na koji je taj porez uplaćen.
Poreska prijava za porez po odbitku je:
1) zbirna, kada sadrži informacije o obračunatom i plaćenom porezu po odbitku od strane jednog poreskog placa za sve primaoce prihoda, odnosno od strane jednog poreskog posrednika za sve poreske obveznike, odnosno poreske place, koji kod njega imaju račun;
2) pojedinačna, kada sadrži informacije o obračunatom i plaćenom porezu po odbitku od strane jednog poreskog placa za svakog primaoca prihoda, odnosno od strane jednog poreskog posrednika za svakog poreskog obveznika, odnosno poreskog placa, koji kod njega ima račun.
Zbirna poreska prijava za porez po odbitku podnosi se Poreskoj upravi istog dana kada je izvršena isplata, a najkasnije u roku od 24 časa od momenta isplate prihoda koji se oporezuje po odbitku.
Pojedinačna poreska prijava za porez po odbitku za svakog poreskog obveznika, odnosno poreskog placa, označena njihovim PIB-om, podnosi se Poreskoj upravi jednom godišnje, najkasnije do 20. januara za prethodnu godinu.
Poreski platac, odnosno poreski posrednik iz stava 1. ovog člana dužan je da licu iz čijeg je prihoda, odnosno sredstava, naplaćen porez po odbitku, po isteku godine, a najkasnije do 31. januara, izda potvrdu o plaćenim porezima po odbitku, u koju se unose podaci o bruto prihodu, troškovima, oporezivom prihodu, olakšicama i po odbitku plaćenim javnim prihodima.
Obrazac poreske prijave iz stava 2. ovog člana propisuje ministar.
Ministar može propisati da se poreska prijava iz stava 2. ovog člana podnosi u elektronskoj formi.
Informativna poreska prijava
Član 42.
Informativna poreska prijava je izveštaj koji sadrži podatke od posebnog značaja za fiskalni interes Republike.
Podatke iz stava 1. ovog člana, kao i način i rokove podnošenja informativne poreske prijave, propisuje ministar.
Glava treća
UTVRĐIVANJE ČINJENICA
Izvođenje i ocena dokaza
Član 43.
Činjenice u poreskom postupku utvrđuju se na osnovu dokaza.
Kao dokaz u poreskom postupku mogu se upotrebiti poreska prijava, poreski bilans, poslovne knjige i evidencije, računovodstveni iskazi, poslovna dokumentacija i druge isprave i informacije kojima raspolaže Poreska uprava, prikupljene od poreskog obveznika ili trećih lica, iskaz svedoka, nalaz veštaka, uviđaj i svako drugo sredstvo kojim se činjenice mogu utvrditi.
Utvrđivanje činjenica u postupku poreske kontrole vrši se i prema odredbama čl. 116-139. ovog zakona.
Dostavljanje na uvid i proveru isprava
Član 44.
Poreska uprava može zahtevati od poreskog obveznika i trećih lica da, u roku koji ona odredi, dostave na uvid i proveru poslovne knjige i evidencije, računovodstvene iskaze, poslovnu dokumentaciju i druge isprave i dokaze, radi utvrđivanja činjeničnog stanja.
Poreska uprava odlučuje da li će se isprave iz stava 1. ovog člana dostaviti na uvid i proveru u njenim službenim prostorijama, odnosno elektronskim putem, ili će se uvid i provera obaviti kod lica koje je dužno da ih dostavi.
Davanje informacija
Član 45.
Poreski obveznik i druga lica dužni su da, na zahtev Poreske uprave i u roku koji ona odredi, pruže sve raspoložive informacije, neophodne za utvrđivanje činjeničnog stanja od značaja za oporezivanje.
U zahtevu za davanje informacija navodi se na koga se i na šta se one odnose.
Zahtev za davanje informacija Poreska uprava je, na traženje poreskog obveznika, odnosno drugog lica iz stava 1. ovog člana, dužna da dostavi u pismenom obliku.
Poreski obveznik i drugo lice iz stava 1. ovog člana dužni su da daju informacije u pismenom obliku.
Izuzetno, Poreska uprava će narediti licu dužnom da ispuni obavezu iz stava 1. ovog člana da to učini usmeno, na službenom mestu, ako informacija nije data kada je zahtevana ili je data u pismenom obliku, a nije razjasnila činjenično stanje.
O usmenoj informaciji, datoj na službenom mestu, sastavlja se zapisnik.
Zapisnik iz stava 6. ovog člana sadrži imena prisutnih lica, mesto, datum i sadržinu informacije, a potpisuju ga službeno lice Poreske uprave i lice koje je dalo informaciju.
Licu koje je dalo usmenu informaciju izdaje se, na lični zahtev, kopija zapisnika.
Uskraćivanje informacija
Član 46.
Informacije o činjenicama od značaja za oporezivanje mogu uskratiti:
1) članovi porodice poreskog obveznika, u smislu zakona kojim se uređuje porez na dohodak građana;
2) sveštenik, advokat, poreski savetnik, revizor i lekar, o onome što im je poreski obveznik poverio ili su u tom svojstvu saznali, a odnosi se na poresku obavezu poreskog obveznika.
Informacije o činjenicama od značaja za oporezivanje mogu uskratiti i pomoćnici lica iz stava 1. tačka 2) ovog člana, kao i lica koja učestvuju u profesionalnoj delatnosti radi pripreme za zvanje.
O pravu na uskraćivanje informacija odlučuju lica iz stava 1. tačka 2) ovog člana.
Uskraćivanje davanja stručnog mišljenja i predočavanja isprava
Član 47.
Slučajevi i uslovi pod kojima se može uskratiti davanje informacija, u skladu sa ovim zakonom, odnose se i na uskraćivanje stručnih mišljenja i predočavanje isprava ili stvari.
Lice koje u ime poreskog obveznika čuva isprave, poslovne knjige, ostale evidencije i druge stvari, ne može uskratiti njihovo predočavanje, ako bi poreski obveznik bio dužan da ih predoči da ih sâm čuva.
Veštačenje
Član 48.
Poreska uprava odlučuje o potrebi veštačenja.
Ako ne postoji opasnost od odlaganja, Poreska uprava će obavestiti stranke u poreskom postupku o licu koje će imenovati za veštaka.
Veštaci se imenuju iz reda poreskih savetnika a, po potrebi, iz reda sudskih veštaka odgovarajuće struke.
Za veštaka u određenom poreskom postupku ne može biti imenovano lice koje je, u skladu sa zakonom kojim se uređuje porez na dohodak građana, odnosno zakonom kojim se uređuje porez na dobit preduzeća, povezano sa poreskim obveznikom.
Stranke u poreskom postupku mogu tražiti izuzeće veštaka ako postoji opravdana sumnja u njegovu nepristrasnost ili ako bi zbog njegovog veštačenja moglo doći do povrede poslovne tajne ili štete za poslovnu delatnost stranke.
Obrazložen zahtev za izuzeće veštaka podnosi se Poreskoj upravi u roku od tri dana od dana prijema obaveštenja o imenovanju veštaka.
O izuzeću odlučuje rukovodilac organizacione jedinice Poreske uprave koja je imenovala veštaka.
O veštačenju se sastavlja nalaz u pismenom obliku.
Veštak može biti pozvan da usmeno obrazloži svoj nalaz.
Nalaz veštaka prilaže se spisu.
Uviđaj
Član 49.
Uviđaj se obavlja kada je za utvrđivanje ili razjašnjenje činjenica od značaja za oporezivanje potrebno neposredno opažanje službenog lica Poreske uprave.
Poreski obveznik može prisustvovati uviđaju.
Uviđaj se obavlja bez prisustva poreskog obveznika, ako bi odlaganje uviđaja moglo da ugrozi utvrđivanje činjenica ili bi za posledicu imalo uništenje dokaza od značaja za oporezivanje.
Uviđaj se može obaviti i uz učestvovanje veštaka.
Nalazi utvrđeni uviđajem unose se u zapisnik o obavljenom uviđaju, koji potpisuju učesnici.
U zapisnik iz stava 5. ovog člana obavezno se unose i primedbe poreskog obveznika, odnosno drugog poreskog dužnika, kao i razlozi odbijanja potpisivanja zapisnika.
Zapisnik o uviđaju prilaže se spisu.
Tekst pre izmene
Ulazak na zemljište i u prostorije
Član 50.
Vlasnik ili držalac stvari, prostorija ili zemljišta koje je predmet uviđaja, kao i vlasnik ili držalac prostorija ili zemljišta, na kojima se nalaze predmeti uviđaja, odnosno kroz koje je ili preko kojih je potrebno preći, dužan je da omogući da se obavi uviđaj i druge radnje u poreskom postupku, u skladu sa odredbom člana 125. ovog zakona.
Dokazivanje u poreskom postupku
Član 51.
U poreskom postupku teret dokaza snosi:
1) Poreska uprava - za činjenice na kojima se zasniva postojanje poreske obaveze;
2) poreski obveznik - za činjenice od uticaja na smanjenje ili ukidanje poreza.
Stav 1. tačka 1) ovog člana ne odnosi se na postupak uređen čl. 58-60. ovog zakona.
Sumnja koja proistekne zbog uskraćivanja informacija, odnosno nedostavljanja dokaza od strane poreskog obveznika koji je, u skladu sa ovim zakonom, dužan da ih dostavi Poreskoj upravi, može u postupku utvrđivanja poreske obaveze biti na njegovu štetu.
Tekst pre izmene
Dokazivanje da se stvar drži u svojstvu založnog poverioca
Član 52.
Ko tvrdi da prava koja glase na njegovo ime ili stvari koje se nalaze u njegovoj državini poseduje ili drži samo kao zastupnik drugog lica, založni poverilac ili fiducijar, dužan je da u poreskom postupku dokaže ko je vlasnik tih prava, odnosno stvari ili će se smatrati da su njegovo vlasništvo.
Povraćaj u pređašnje stanje
Član 53.
Ako je poreski obveznik iz opravdanih razloga propustio da izvrši neku radnju u zakonskom roku ili u roku koji je odredila Poreska uprava i zbog propuštanja trpi posledicu, na njegov zahtev dozvoliće se povraćaj u pređašnje stanje.
Propuštanje roka od strane poreskog zastupnika ide na teret poreskog obveznika.
Zahtev za povraćaj u pređašnje stanje podnosi se u roku od osam dana od dana kada je prestao razlog koji je prouzrokovao propuštanje, odnosno od dana kada je poreski obveznik saznao za uzrok.
Razlozi kojima se obrazlaže zahtev iz stava 3. ovog člana moraju biti opravdani.
O zahtevu za povraćaj u pređašnje stanje Poreska uprava odlučuje zaključkom.
Protiv zaključka iz stava 5. ovog člana nije dopuštena žalba, osim ako je zahtev za povraćaj u pređašnje stanje podnet zbog propuštenog roka za žalbu na poresko rešenje.
Po proteku roka od tri meseca od propuštenog roka, poreski obveznik ne može da podnese zahtev za povraćaj u pređašnje stanje.
Izuzetno od odredbe stava 7. ovog člana, poreski obveznik može podneti zahtev za povraćaj u pređašnje stanje i izvršiti propuštenu radnju i po proteku tri meseca od propuštenog roka, ako zahtev nije mogao da podnese blagovremeno zbog više sile.
Glava četvrta
UTVRĐIVANJE POREZA
Pojam utvrđivanja poreza
Član 54.
Utvrđivanje poreza je delatnost Poreske uprave, odnosno poreskog obveznika, koja se sastoji u izdavanju upravnih akata, odnosno u preduzimanju zakonom propisanih radnji, kojima se ustanovljava postojanje pojedinačne poreske obaveze i određuju poreski obveznik, poreska osnovica i iznos poreske obaveze.
Utvrđivanje poreza obavlja:
1) sâm poreski obveznik (samooporezivanje);
2) Poreska uprava, donošenjem poreskog rešenja, i to:
(1) u postupku poreske kontrole - ako poreski obveznik, suprotno zakonu, ne obavi utvrđivanje poreske obaveze ili ga izvrši netačno ili nepotpuno;
(2) u slučajevima kada je zakonom propisano da se ne sprovodi samooporezivanje ili kada je zakonom propisano da se, uprkos samooporezivanju, poresko rešenje mora doneti.
Poresko rešenje o utvrđivanju poreza iz stava 2. tačka 2) ovog člana, pored elemenata uređenih zakonom, sadrži nalog poreskom obvezniku da porez plati u propisanom roku.
Odredbe o utvrđivanju poreza primenjuju se i na utvrđivanje sporednih poreskih davanja, osim ako je ovim zakonom drukčije propisano.
Način donošenja poreskog rešenja o utvrđivanju poreza
Član 55.
Poresko rešenje o utvrđivanju poreza iz člana 54. stav 2. tačka 2) podtačka (1) ovog zakona Poreska uprava donosi na osnovu podataka iz poslovnih knjiga i evidencija poreskog obveznika, i činjeničnog stanja utvrđenog u postupku kontrole, u skladu sa odredbom člana 122. stav 4. i člana 129. ovog zakona.
Poresko rešenje o utvrđivanju poreza iz člana 54. stav 2. tačka 2) podtačka (2) ovog zakona Poreska uprava donosi na osnovu podataka iz evidencija nadležnih organa, podataka iz poreske prijave, odnosno izmenjene poreske prijave a, po potrebi, i na osnovu podataka iz poslovnih knjiga i evidencija poreskog obveznika.
Ako Poreska uprava rešenje iz st. 1. i 2. ovog člana ne može da donese na osnovu podataka iz poslovnih knjiga i evidencija, odnosno iz poreske prijave, odnosno ako poreski obveznik ne podnese poresku prijavu, doneće ga na osnovu procene poreske osnovice, na način uređen u čl. 58-60. ovog zakona.
Nedonošenje rešenja o utvrđivanju poreza u slučaju revalorizacije poreske obaveze
Član 56.
Izuzetno, na predlog Vlade Republike Srbije (u daljem tekstu: Vlada), Narodna skupština Republike Srbije može odlučiti da se za pojedine vrste poreza utvrđeni iznosi iz prethodne godine za tekuću godinu zadrže na istom nivou ili revalorizuju na višem ili nižem nivou, primenom odgovarajuće formule, u skladu sa propisom.
U slučaju iz stava 1. ovog člana, Poreska uprava ne donosi rešenje o utvrđivanju poreza, već javnim oglasom obaveštava poreske obveznike o indeksu revalorizacije i danu kada, u skladu sa zakonom, porez dospeva i evidentira revalorizovane iznose, u skladu s odredbom člana 62. ovog zakona.
Slučaj neisplativosti donošenja poreskog rešenja
Član 57.
U slučaju kada je porez pogrešno utvrđen u manjem iznosu, neće se donositi novo poresko rešenje ako bi povećani iznos poreza bio nesrazmeran troškovima postupka izmene rešenja.
Procena poreske osnovice u kontroli poreskog obveznika i metodom parifikacije
Član 58.
Ako se poreska osnovica utvrđuje procenom, Poreska uprava polazi od:
1) raspoložive uredne poslovne dokumentacije, ako ona postoji, a nije proknjižena;
2) raspoložive uredne poslovne dokumentacije o poslovanju u određenom periodu kraćem od perioda oporezivanja (dnevnom, nedeljnom ili mesečnom) tako što se na osnovu podataka o tom delu poslovanja procenjuje poreska osnovica za period za koji se utvrđuje porez;
3) podataka i činjenica o ostvarenom prometu (dnevnom, nedeljnom ili mesečnom) utvrđenom uviđajem ili kontrolom, tako što se na osnovu tih podataka i činjenica procenjuje poreska osnovica za period za koji se utvrđuje porez;
4) upoređivanja sa podacima drugih poreskih obveznika koji obavljaju istu ili sličnu delatnost na istoj ili sličnoj lokaciji, pod približno jednakim uslovima (parifikacija);
5) ostalih relevantnih podataka i činjenica.
Unakrsna procena poreske osnovice
Član 59.
Osnovica poreza na dohodak građana može se procenom utvrditi i kao razlika između vrednosti neto imovine na kraju i na početku kalendarske godine, uvećane za procenjene izdatke za privatne potrebe, s jedne i prijavljenog dohotka, s druge strane (u daljem tekstu: unakrsna procena).
Ukoliko poreski obveznik, odnosno drugo lice ističe da su određena imovina, odnosno sredstva stečena nasleđem, poklonom ili na drugi zakonit besteretan način, dužni su da o tome pruže odgovarajuće materijalne dokaze.
Poreska osnovica utvrđena na način iz stava 1. ovog člana (neprijavljeni prihod) oporezuje se kao drugi prihod, u smislu zakona kojim se uređuje porez na dohodak građana, bez priznavanja normiranih troškova.
Izbor metode procene poreske osnovice
Član 60.
Poreska uprava odlučuje koja će merila iz čl. 58. i 59. ovog zakona koristiti za procenu poreske osnovice.
Ministar bliže uređuje način i postupak procene poreske osnovice.
Tekst pre izmene
Indicijarna metoda za utvrđivanje minimalnog poreza na dohodak građana
Član 61.
Porez na dohodak građana ne može biti manji od iznosa izračunatog na osnovu formule po kojoj se određeni indeksi primenjuju na faktore koji predstavljaju indicije luksuznog životnog stila poreskog obveznika.
Vlada, na predlog ministra, bliže uređuje primenu metode iz stava 1. ovog člana.
Evidentiranje iznosa poreske obaveze
Član 62.
Ako je porez utvrđen na način iz člana 54. stav 2. ovog zakona, Poreska uprava evidentira iznos poreske obaveze za svakog poreskog obveznika.
Poreska uprava obavlja evidentiranje iznosa utvrđenog poreza:
1) po prijemu poreske prijave, odnosno izmenjene poreske prijave;
2) po dostavi poreskom obvezniku rešenja o utvrđivanju poreza u slučaju:
(1) kada je izvršeno usklađivanje iznosa poreske obaveze iskazane u nepotpunoj ili netačno popunjenoj poreskoj prijavi;
(2) kada je zakonom propisano da se ne sprovodi samooporezivanje ili kada je zakonom propisano da se, i pored samooporezivanja, poresko rešenje mora doneti.
Privremeno utvrđivanje poreza
Član 63.
Ako Poreska uprava, do isteka zakonskog roka za donošenje poreskog rešenja, ne može da utvrdi porez na osnovu potpuno utvrđenog činjeničnog stanja doneće privremeno poresko rešenje, na osnovu do tada utvrđenog činjeničnog stanja.
Rešenje kojim se konačno utvrđuje porez ukida rešenje iz stava 1. ovog člana.
Krajnji rok za donošenje rešenja kojim se konačno utvrđuje porez je tri godine od dana donošenja privremenog rešenja.
Glava peta
NAPLATA POREZA
Poglavlje prvo
OPŠTE O NAPLATI POREZA
Vrste naplate poreza
Član 64.
Naplata poreza je, u smislu ovog zakona, redovna ili prinudna.
Redovna naplata poreza vrši se o dospelosti poreske obaveze.
Prinudna naplata preduzima se kad dospela poreska obaveza nije namirena do isteka roka iz stava 2. ovog člana.
Odredbe o naplati poreza primenjuju se i na naplatu sporednih poreskih davanja, osim ako je ovim zakonom drukčije propisano.
Dospelost
Član 65.
Porez utvrđen na način iz člana 54. stav 2. ovog zakona dospeva za plaćanje u roku propisanom zakonom.
Obaveza plaćanja novčane kazne dospeva u roku od 30 dana od dana pravosnažnosti rešenja o izricanju novčane kazne.
Pravo poreskog obveznika ili drugog lica na povraćaj više ili pogrešno naplaćenog poreza i na poresku refakciju dospeva istekom roka iz člana 75. st. 4. i 5. ovog zakona.
Tekst pre izmene
Privremene mere obezbeđenja naplate poreza
Član 66.
Radi obezbeđenja naplate poreza koji nije dospeo za naplatu ili koji nije utvrđen, ali je pokrenut postupak utvrđivanja ili kontrole, a postoji opasnost da poreski obveznik osujeti, onemogući, odnosno učini neefikasnom njegovu naplatu, Poreska uprava može rešenjem ustanoviti privremene mere za obezbeđenje naplate.
Rešenje iz stava 1. ovog člana sadrži i obrazloženje zbog čega Poreska uprava smatra da postoji opasnost da poreski obveznik osujeti, odnosno onemogući naplatu nedospelog poreza.
Privremene mere su, u smislu ovog zakona, založna prava na pokretnim stvarima, nepokretnostima, novčanim sredstvima i potraživanjima poreskog dužnika.
Postupak ustanovljavanja i prestanka založnih prava iz stava 3. ovog člana sprovodi se shodnom primenom čl. 87. i 91. ovog zakona.
Privremene mere traju do naplate poreza radi čijeg su obezbeđenja ustanovljene ili do momenta kada poreski obveznik pruži odgovarajuće obezbeđenje poreske obaveze, u smislu člana 74. stav 2. ovog zakona.
Protiv rešenja iz stava 1. ovog člana poreski obveznik može izjaviti žalbu.
Žalba iz stava 6. ovog člana ne odlaže izvršenje.
Poglavlje drugo
REDOVNA NAPLATA POREZA
Oblici redovne naplate poreza
Član 67.
Naplata poreza vrši se, po pravilu, plaćanjem novčanog iznosa o dospelosti poreza na propisane uplatne račune javnih prihoda, u rokovima propisanim zakonom.
Ministar može propisati plaćanje pojedinih poreza preko poreske blagajne.
Porez se može platiti i kupovinom vrednosnog papira (taksene marke, doplatne poštanske marke, fiskalne akcizne markice i sl.) u slučajevima propisanim zakonom.
Izuzetno od odredbi st. 1-3. ovog člana, poreska obaveza se može namiriti:
1) putem kompenzacije, na način i pod uslovima koje, u skladu sa poreskim zakonom, bliže uređuje ministar;
2) BRISANO - sa 70/2003;
3) konverzijom potraživanja po osnovu poreza u trajni ulog Republike u kapitalu poreskog obveznika u postupku privatizacije, na način i pod uslovima koje propiše Vlada.
4) BRISANO - sa 70/2003.
Tekst pre izmene
Dan plaćanja poreza
Član 68.
Dan plaćanja poreza je dan kada je:
1) poreski obveznik izdao nosiocu platnog prometa nalog za plaćanje (u daljem tekstu: poreski nalog) da sa njegovog računa prenese na propisani uplatni račun javnih prihoda određeni iznos sredstava, pod uslovom da na računu poreskog obveznika postoji dovoljno sredstava;
2) dugovani iznos uplaćen nosiocu platnog prometa, sa nalogom da izvrši uplatu na propisani uplatni račun javnih prihoda;
3) dugovani iznos uplaćen na poreskoj blagajni;
4) na propisani način poništen, odnosno kupljen vrednosni papir iz člana 67. stav 3. ovog zakona;
5) zaplenjeni novac i prihod od prodaje pokretnih stvari i nepokretnosti uplaćen na odgovarajući račun javnih prihoda;
6) doneto rešenje Poreske uprave o prenosu stvari u svojinu Republike u skladu sa članom 104. stav 17. ovog zakona;
7) doneto rešenje Poreske uprave o prenosu nepokretnosti u svojinu Republike u skladu sa članom 110. stav 5. ovog zakona.
Ako je porez plaćen gotovinski na neki drugi način (čekom, kreditnom karticom i sl.), dan plaćanja je dan kada je novac uplaćen na uplatni račun javnih prihoda, osim ukoliko ministar drukčije propiše.
Danom namirenja poreske obaveze putem kompenzacije smatra se dan kada je dokument o kompenzaciji realizovan kod nosioca platnog prometa.
Danom namirenja poreske obaveze putem konverzije poreskog potraživanja u trajni ulog Republike u kapitalu poreskog obveznika smatra se dan kada je Vlada donela akt o konverziji.
Tekst pre izmene
Izvršenje poreskog naloga
Član 69.
Poreski obveznik koji plaćanje vrši poreskim nalogom dužan je da obezbedi na svom računu sredstva za plaćanje dospelih poreza i sporednih poreskih davanja.
Za izvršenje poreskog naloga koriste se sredstva poreskog obveznika sa svih njegovih računa otvorenih kod nosilaca platnog prometa, ako sredstva nisu izuzeta zbog posebnog režima zaloge, u skladu sa ovim zakonom, osnosno iz razloga propisanih zakonom kojim se uređuje platni promet.
Kada su na računu poreskog obveznika obezbeđena sredstva, nosilac platnog prometa izvršava poreski nalog do kraja radnog dana, a najkasnije u roku od 24 časa od prijema naloga.
Ako na računu poreskog obveznika privremeno nema dovoljno sredstava, nosilac platnog prometa izvršava poreski nalog sukcesivno, prema raspoloživim sredstvima na računu, dok se nalog u celini ne izvrši.
Ako nosilac platnog prometa ne izvrši uplatu na propisani uplatni račun javnih prihoda u roku iz stava 3. ovog člana, a na računu poreskog obveznika je bilo raspoloživih sredstava, posledice neplaćanja poreza o dospelosti padaju na teret nosioca platnog prometa.
Tekst pre izmene
Redosled namirenja
Član 70.
Poreski obveznik određuje prilikom uplate vrstu dospelih poreza koje plaća.
Raspored uplaćenog iznosa vrši se po sledećem redosledu:
1) troškovi naplate;
2) kazna;
3) kamata;
4) iznos glavne poreske obaveze.
Ako poreski obveznik duguje plaćanje više vrsta poreza, a uplaćeni iznos nije dovoljan za plaćanje ukupnog poreskog duga, pojedine vrste poreza naplaćuju se po redosledu njihovog dospevanja.
Kod poreza iz stava 3. ovog člana koji dospevaju istovremeno, naplata se vrši srazmerno učešću pojedinog poreza u ukupno dospelom poreskom dugu.
Ako je iznos uplate po osnovu poreza veći od dugovanog iznosa, iznos preplate se koristi za namirenje obaveza po istom osnovu koje kasnije dospevaju.
U slučaju iz stava 5. ovog člana, na zahtev poreskog obveznika, vrši se povraćaj ili se namiruju dospele obaveze po drugom osnovu.
Tekst pre izmene
Opomena za plaćanje poreza
Član 71.
Poreska uprava će poreskom obvezniku koji, u celosti ili delimično, nije o dospelosti platio porez, odnosno sporedno poresko davanje poslati opomenu o vrsti i iznosu poreza, odnosno sporednih poreskih davanja dospelih za naplatu, kojom mu nalaže da dospeli iznos plati odmah, a najkasnije u roku od deset dana od dana prijema opomene.
Opomena iz st. 1. ovog člana dostavlja se na način iz člana 36. ovog zakona, a u cilju efikasnosti šalje se, kada je moguće, i e-mailom, telefaksom, telefonom ili po kuriru.
Ako se opomena za plaćanje poreza šalje telefonom, službeno lice Poreske uprave o tome sastavlja službenu belešku i ulaže je u spise predmeta.
Ustanovljavanje zaloge pre prinudne naplate poreza
Član 72.
Poreska uprava može, odmah po dospelosti poreza, upisati založno pravo u registre založnih prava iz člana 87. stav 5. ovog zakona.
Odlaganje plaćanja poreskog duga
Član 73.
Poreska uprava može, na zahtev poreskog obveznika, u celosti ili delimično, odložiti plaćanje poreskog duga, pod uslovom da plaćanje poreskog duga na dan dospelosti:
1) za poreskog obveznika predstavlja neprimereno veliko opterećenje;
Uslove iz stava 1. ovog člana bliže uređuje Vlada.
O odlaganju plaćanja poreskog duga, po ispunjenju uslova iz st. 1. i 2. ovog člana, na osnovu pismenog i obrazloženog zahteva poreskog obveznika i pismenog predloga rukovodioca organizacione jedinice Poreske uprave prema glavnom mestu poslovanja, odnosno mestu prebivališta poreskog obveznika, odlučuje ministar ili lice koje on ovlasti.
Odlukom iz stava 3. ovog člana može se odobriti jednokratno odlaganje ili plaćanje poreskog duga na rate, ali najduže do 12 meseci.
Odluka iz stava 3. ovog člana mora da sadrži obrazložene razloge zbog kojih se odlaganje odobrava.
Odlaganje plaćanja poreskog duga vrši se potpisivanjem sporazuma između Poreske uprave i poreskog obveznika, odnosno rešenjem Poreske uprave.
Obezbeđenje naplate poreskog duga
Član 74.
U postupku odlučivanja o odlaganju plaćanja poreskog duga iz člana 73. stav 3. ovog zakona, od poreskog obveznika se zahteva davanje sredstava obezbeđenja naplate, koja ne mogu biti manja od visine poreskog duga čije se plaćanje odlaže.
Sredstva obezbeđenja naplate iz stava 1. ovog člana su:
1) hipoteka na nepokretnosti poreskog obveznika;
2) zaloga na pokretnim stvarima poreskog obveznika;
3) neopoziva bankarska garancija;
4) jemstvo drugog lica koje je vlasnik imovine čija vrednost ne može biti manja od 150% visine poreskog duga čija se naplata obezbeđuje;
5) trasirana menica, akceptirana od strane dva žiranta, iz čijih se zarada, na kojima se ustanovljava administrativna zabrana, poreski dug može naplatiti.
